Zaterdag 18 april 2015, 14u

Beiaardconcert

Carl Van Eyndhoven (beiaard)

Beiaard van de kerk Sint-Hermes, Ronse

gratis toegang

De Rore op beiaard?

De beiaard ontstond rond het einde van de 15de eeuw. Het oudste tot nu toe gekende citaat waarin sprake is van klokken die via een (stokken)klavier bespeelbaar zijn - een essentiële voorwaarde om van een beiaard te kunnen spreken - dateert uit 1510. Aanvankelijk waren het echter de beiaardautomaten die het meest tot de verbeelding spraken en die ook het prestige van een stad mee bepaalden. Beiaardiers bespeelden een beperkt aantal klokken waarvan de klankkwaliteit, o.m. door een gebrekkige stemming, alles behalve optimaal was. Beiaardiers speelden altijd ‘eigentijdse’ muziek die daarnaast ook via de speeltrommels van de beiaardautomaten dag in dag uit te horen was. Zo lieten de zestiende-eeuwse automaten naast enkele gekende profane melodieën, veel liturgische, op gregoriaanse thema’s gebaseerde muziek horen. Het is merkwaardig dat er tot op heden geen primaire muzikale bronnen (manuscripten met beiaardmuziek) uit de zestiende eeuw bekend zijn. Ook voor de zeventiende eeuw kennen we slechts drie versteekboeken: verzamelingen met bewerkingen die op de speeltrommels werden geplaatst. Uit onderzoek van deze versteekboeken en enkele zeldzame documentaire bronnen, blijkt dat beiaardiers ook het vaak complexe vocale repertoire (madrigalen, motetten, chansons) van de zestiende-eeuwse polyfonisten speelden. Zo blijkt uit een getuigenis van Vincenzo Giustiniani dat Palestrina’s madrigaal Vestiva i colli in het begin van de zeventiende eeuw nog op verschillende plaatsen in Vlaanderen en Brabant op de beiaard gespeeld werd. Bij het spelen van deze polyfone werken pasten de beiaardiers dezelfde praktijk toe als klavierspelers (organisten, klavecinisten) en luitisten: zij zetten de vocale werken om in instrumentale bewerkingen (intavolaties) waarbij zij het aantal stemmen reduceerden en allerlei diminuties en versieringen toevoegden. Het is dan ook best mogelijk dat De Rore’s polyfone zetting van het erg populaire Ancor che col partire ergens op een beiaard in de Zuidelijke Nederlanden weerklonk…

Op basis van de bevindingen van mijn doctoraatsonderzoek werden twee programma’s samengesteld die het repertoire van De Rore en tijdgenoten via deze intavolatiepraktijk ‘reconstrueren’ voor beiaard. Madrigalen en motetten van De Rore, Palestrina, Lassus, Ferretti e.a. wisselen af met adaptaties van liturgische versteken over o.a. Ave maris stella en improvisaties over gekende dansen en liederen zoals Une jeune fillette. Kortom, de klokkenmuziek die de zestiende-eeuwse stedelingen dagelijks konden horen.

Carl Van Eynhoven

Programma

Allemande de Saint Nicolas, 16e eeuws lied/dans anoniem
Dies Sanctificatus Giovanni da Palestrina (1525-1594)
Ave maris stella [adaptatie van versteek van de Sany] Jehan Titelouze (1562/3-1633)
Agimus tibi gratias Cypriaan De Rore
Anchor che col partir Cypriaan De Rore
En vos adieux - Hellas comment Cypriaan De Rore
Vestiva i colli Giovanni da Palestrina (1525-1594)
Den lustelycken maÿ [klavierintavolatie John Bull] Clemens non Papa (1510-1555)
Donna crudel Giovanni Ferretti (1540 - 1609?)
Qual’è più grande o amore Cypriaan De Rore
Une jeune Fillette, 16e eeuws lied
(variaties naar het klavierboek van Vincentius de la Faille, 1625)
anoniem
Bonjour mon coeur Orlandus Lassus (1532-1594)
La bella netta ignuda Cypriaan De Rore
Chi farà fed’al cielo Alesandro Striggio (1536/37-1592)
Donna ch’ornata sete Cypriaan De Rore
Bergamaska, 16e eeuwse boerendans uit Bergamo anoniem

 

Carl Van Eyndhoven

Wenst u meer te weten over Carl Van Eyndhoven, --> klik hier