Zondag 19 april 2015, 20u

"Il furore e il pianto"

GRAINDELAVOIX olv Björn Schmelzer

Kerk Sint-Martinus, Ronse

Tickets: --> klik hier

 

CIPRIANO DE RORE : IL FURORE E IL PIANTO

 

Portrait of the artist as a starved dog

Op de beroemde gravure van Albrecht Dürer 'Melencolia I' wordt een magere hond en een vrouw met gespannen blik en vleugels afgebeeld. Dit zijn niet, zoals Panofsky beweerde, de kenmerken van een lethargische melancholie zoals we die vandaag kennen, maar wel, zoals Frances Yates aantoonde, de in zichzelf gekeerde, geconcentreerde artistieke waanzin of 'furor divinus' waarmee de melancholische renaissancekunstenaar volgens de magische theorie van Ficino en Agrippa von Nettesheim was behept. Het portret dat Hans Mielich van de componist Cipriano de Rore maakte past in deze traditie, meer zelfs, geen enkel kunstenaarsportret lijkt zo duidelijk te beantwoorden aan de fysiognomonische vereisten van de 'divine artist': het kalende voorhoofd, de excentrieke beharing van bakkebaarden, snor en sik, het uitgemergelde, ascetische gelaat van een magere hond, de wijde aders, de rood doorbloede huid, het gespannen voorhoofd en de gesperde blik van de engel zijn de treffende kenmerken van de geïnspireerde melancholie volgens Agrippa. Het portret is geen naturalistisch, levensecht of psychologisch portret (vergelijk het bijvoorbeeld met het anonieme, banalere portret van de Rore in Wenen, ontdaan van elke extravagantie), maar een artistiek, emblematisch portret die de innerlijke, inspirerende trance van de componist en zijn kunst uitbeeldt. Cipriano de Rore als 'furioso' verbeelden is uiteraard ook een verwijzing naar zijn lange carrière aan het hof van Ferrara, daar waar Ariosto het onsterfelijke epos 'Orlando Furioso' ('Razende Roeland') creëerde en waarvan enkele cruciale stanze werden getoonzet door De Rore.


De implicaties van De Rores portret geven aan hoe we zijn composities, meer specifiek zijn madrigalen, moeten lezen: het zijn bijna magische diagrammen die de poëzie voorzien van een oneindig fijnmazig, melancholisch pathos dat dezelfde gespannen staat vertoont als het portret, balancerend tussen uitbarsting, furor, en instorting, pianto. Het tot leven wekken van een madrigaal is in die zin vergelijkbaar met magische divinatie die de snel afwisselende, tegengestelde krachten en emoties die loskomen, retorisch probeert te capteren in een inwendige polariteit van intensiteiten. Plots wordt de dode letter van de dichter levende materie en voorzien van affectieve resonanties die het madrigaal bijna onmenselijk maakt en de meest abjecte gevoelens astrale dimensies geeft.

Dit programma is een portret van Cipriano de Rore als excentrieke 'divino furioso', vertrekkend van de verzen van 'divino' Ariosto tot zijn latere, radicale madrigalen die een atlas vormen van muzikale pathosformules. Exemplarisch is het laatst uitgevoerde madrigaal, Mentre lumi maggior, dat meestal als lofzang op Ottavio Farnese en Margaretha van Parma wordt gezien, maar feitelijk uitmondt in de klaagzang van in zwart gehulde nimfen...

Björn Schmelzer, januari 2015

 

Programma

Graindelavoix voert tijdens dit concert muziek uit (voornamelijk van De Rore), waarvan de teksten uit zeer belangrijke werken uit de Italiaanse literaire geschiedenis komen. Alzo Orlando Furioso van Ludovico Ariosto (1474-1533), Selene van Giambattista Cinzio Giraldi (1504-1573) en Il Canzoniere van Francesco Petrarca (1304-1374). Over deze werken en meer bepaald hun relatie tot De Rore kan u meer lezen in het Festivalboek van het De Rore Festival, dat u zich tijdens dit Festival kan aanschaffen.

Ook voert Graindelavoix twee "cantastorie" uit. Dit zijn op geïmproviseerde wijze gezongen verhalen, dikwijls op basis van bestaande teksten, zoals gedeelten uit Orlando Furioso. Cantastorie waren een wijd verbreid fenomeen in het Italië van de 15de-16de eeuw. Ook over de cantastorie kan u meer lezen in het Festivalboek.

 

Prima parte: ottava rima stanze di furore e pianto

 
Elogio di Rinaldo  
L'ineffabil bontà del Redentore
(Ludovico Ariosto (1474-1533): Orlando Furioso, XLIII, 62)
Cypriaan De Rore
Lamento di Orlando  
Queste non son più lagrime
(Ludovico Ariosto: Orlando Furioso, XXIII, 126)
Philippe Verdelot
Non son non son io che pai' in viso (cantastorie)
(Ludovico Ariosto: Orlando Furioso, XXIII, 128)
 
Olimpia liberata  
Era il bel viso suo qual'esser suole
(Ludovico Ariosto: Orlando Furioso, XI, 65)
Cypriaan De Rore
Choro: elogio del cortegiano  
Convien ch'ovunque sua sempre cortese
(Ludovico Ariosto: Orlando Furioso, XXXVI, 1)
Cypriaan De Rore
Il Ruggiero  
Ruggier qual sempre fui tal esser voglio (cantastorie)
(Ludovico Ariosto: Orlando Furioso, XLIV, 61-66)
 
Lamento di Bradamante  
Come la notte ogni fiammella è viva
(Ludovico Ariosto: Orlando Furioso, XLV, 37)
Cypriaan De Rore
Choro: La fede di Medoro  
Alcun non puo saper da chi sia amato
(Ludovico Ariosto: Orlando Furioso, XIX, 1)
Cypriaan De Rore
Selene, Choro Atto primo  
L'inconstantia che seco han
(Giambattista Cinzio Giraldi (1504-1573): Selene, Tragedia in cinque atti)
Cypriaan De Rore
Selene, Choro Atto quinto  
La giustitia immortale
(Giambattista Cinzio Giraldi: Selene, Tragedia in cinque atti)
Cypriaan De Rore
Elegio del morte  
O morte eterno fin
(Giambattista Cinzio Giraldi)
Cypriaan De Rore

Seconda Parte: madrigale di piante e furore

 
Se ben il diol
(anonimo)
Cypriaan De Rore
Mia benigna fortuna
(Francesco Petrarca: Il Canzoniere, rima 332)
Cypriaan De Rore
Poi che m'invita Amore
(anonimo)
Cypriaan De Rore
Beato mi direi
(anonimo)
Cypriaan De Rore
Quest'affannato mio doglioso core
(anonimo)
Cypriaan De Rore
Se come il biondo crin de la mia Filli
(anonimo)
Cypriaan De Rore
Lamento di Didone ad Enea per sua partenza  
Dissimulare etiam sperasti
(Publio Virgilio Marone (70-19 v.Chr.): Aeneis, IV 305-319)
Cypriaan De Rore
Lamento delle ninfe  
Mentre, lumi maggior
(anonimo)
Cypriaan De Rore

  Radio KLARA zendt dit concert uit in KLARA LIVE op woensdag 22 april, 20u


Graindelavoix

zangers:
Anne-Kathryn Olsen
Razek François Bitar
Albert Riera
Marius Peterson
Adrian Sîrbu
Tomàs Maxé

Lluis Coll i Trulls, cornetto
Floris De Rycker, luit, ceterone (*)

artistieke leiding: Björn Schmelzer

(*) deze ceterone is een instrument dat toebehoort aan de Cité de la Musique in Parijs. Voor meer informatie --> klik hier.

Voor meer informatie over het ensemble Graindelavoix en Björn Schmelzer: --> klik hier.

(--> terug naar het overzicht van de concerten)